Tarın səsində yaşayan ömür: Mirzə Mansur Mansurov

5 yanvar Mirzə Mansur Mansurovun ad günüdür

Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin yaddaşında elə simalar var ki, onların adı çəkiləndə yalnız bir sənətkar deyil, bütöv bir məktəb, bir düşüncə tərzi göz önünə gəlir. Mirzə Mansur Məşədi Məlik oğlu Mansurov məhz belə sənətkarlardandır. Onun ömrü tarın simlərində səslənən muğam kimi dərin, köklü və zamanla qiymət qazanan bir ömür idi.

Fortunamag.az bildirir ki, 1887-ci ilin yanvarında Bakıda dünyaya göz açan Mirzə Mansur uşaqlıqdan musiqi ilə nəfəs alan bir mühitdə böyüdü. Atası Məşədi Məlik bəy Bakı muğam məclislərinin banilərindən biri kimi tanınır, tarın, kamançanın, tütəyin sehrini evə daşıyırdı. Anası Soltan Bəyimin və qardaşı Məşədi Süleymanın sazla qurduğu mənəvi aləm bu evdə musiqini adi bir sənət yox, həyat tərzinə çevirirdi. Belə bir ailədə böyüyən Mirzə Mansurun taleyinin musiqi ilə yazılması qaçılmaz idi.

O, hələ on bir yaşında Sınıq-qala məscidinin mədrəsəsində fars dilini mükəmməl öyrənmiş, Şərq ədəbiyyatının və klassik poeziyanın ruhuna bələd olmuşdu. Sonralar rus-tatar məktəbində aldığı təhsil onun dünyagörüşünü daha da genişləndirdi. Bu zəngin intellektual baza Mirzə Mansurun muğama yalnız ifaçı kimi deyil, düşünən, analiz edən sənətkar kimi yanaşmasına zəmin yaratdı.

Tarın sirlərini ona ilk dəfə açan Mirzə Fərəc Rzayev oldu. İlk muğamları – “Şur” və “Rast” – gənc tarzənin qəlbində dərin iz buraxdı. O, Sadıqcan məktəbinin ən layiqli davamçılarından biri kimi formalaşdı və zamanla muğam nəzəriyyəçisi kimi də tanındı. Mirzə Mansur üçün muğam yalnız səslər toplusu deyil, fəlsəfə, tarix və xalq yaddaşı idi.

1920-ci illərdən etibarən onun fəaliyyəti pedaqoji sahədə yeni mərhələyə qədəm qoydu. Şərq Konservatoriyasında, daha sonra Üzeyir Hacıbəyovun yaratdığı Azərbaycan Dövlət Türk Musiqi Məktəbində və uzun illər Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında gənc nəslə muğamın incəliklərini öyrətdi. Üzeyir bəyin təşəbbüsü ilə tar sinfi üçün ilk muğam tədris proqramını hazırlaması Mirzə Mansurun Azərbaycan musiqi təhsilindəki tarixi rolunu bir daha təsdiqlədi.

Onun ifaları təkcə dinlənilmir, öyrənilirdi. Tofiq Quliyev və Zakir Bağırov kimi gənc bəstəkarların “Rast”, “Dügah”, “Zabul” muğamlarını məhz Mirzə Mansurun ifasından nota köçürməsi bu sənətin gələcək nəsillərə ötürülməsində mühüm addım oldu. Tar alətinin təkmilləşdirilməsi sahəsində apardığı yeniliklər isə onu sadəcə ifaçı yox, yenilikçi ustad kimi tanıtdı. Onun düzəltdiyi tarların bu gün dünyanın nüfuzlu muzeylərində qorunması sənətinin universallığını göstərir.

Mirzə Mansurun həyatı təkcə sənətlə deyil, ailə taleləri ilə də yadda qaldı. Oğlu Ənvər Mansurovun Böyük Vətən müharibəsində Brest qalasının müdafiəsində qəhrəmancasına həlak olması bu ailənin tarixində ağrılı, lakin qürurlu bir səhifədir.

1967-ci ildə Mirzə Mansur Mansurov bu dünyaya vida etdi. Lakin o, Yasamal torpağında deyil, Azərbaycan musiqisinin yaddaşında dəfn olundu. Tarın hər titrəyişində, muğamın hər zənguləsində onun ruhu bu gün də yaşayır. Mirzə Mansur Mansurov sənəti ilə zamanın sınağından çıxmış, adını əbədiyyətə yazmış ustadlardan biridir.